Lasafzuiging in de maakindustrie: zo werk je veiliger, gezonder en slimmer

Waarom is lasrook gevaarlijk?

Lasrook bestaat uit fijne stofdeeltjes, metaaldeeltjes, gassen en dampen die vrijkomen tijdens het lassen. Wat er precies in de rook zit, hangt af van het lasproces, het basismateriaal, de coating, het toevoegmateriaal en de gebruikte gassen.

Omdat lasrook heel fijn is, kan het gemakkelijk worden ingeademd. Dat kan zorgen voor klachten aan de luchtwegen, irritatie aan ogen en keel en op lange termijn ook voor ernstigere gezondheidsproblemen. Zeker bij het lassen van bepaalde materialen, zoals RVS of gecoate materialen, is extra aandacht nodig.

Voorkom een misverstand: begin met een inventarisatie

Een veelvoorkomend misverstand is dat lasrook alleen een probleem is bij grote hoeveelheden laswerk. In de praktijk ligt dat genuanceerder. Ook bij minder laswerk kan blootstelling ontstaan, zeker wanneer er in een kleine ruimte wordt gewerkt of wanneer er geen goede afzuiging aanwezig is.

Voorkomen is beter dan afzuigen: minder rook tijdens het lassen

De meest effectieve aanpak begint bij de bron. Hoe minder rook er ontstaat, hoe minder er afgezogen, gefilterd of opgevangen hoeft te worden.

De keuze van het lasproces speelt daarbij een belangrijke rol. MIG/MAG-lassen, TIG-lassen en elektrode lassen zorgen niet allemaal voor dezelfde hoeveelheid rook. Ook het materiaal en de laspositie hebben invloed. Een verkeerde instelling kan zorgen voor meer spatten, meer vervuiling en dus meer rookontwikkeling. Denk aan een verkeerde draadsnelheid, spanning, gasflow of warmte-inbreng.

Lastoevoegmateriaal

Ook het toevoegmateriaal is belangrijk. Met de juiste lasdraad of elektrode kan het lasproces schoner, stabieler en efficiënter verlopen. Binnen het assortiment van Tramex kan bijvoorbeeld gekeken worden naar oplossingen zoals CEWELD UltraClean, waarbij de focus ligt op een schoner lasproces en minder vervuiling rondom het lassen.

Lees hier waarom tramex Ceweld ultraclean kiest!

Een andere manier om rookontwikkeling direct aan te pakken, is werken met een rookgas afzuigtoorts. Hierbij wordt de lasrook direct bij het laspunt afgezogen, nog voor dat deze zich door de werkplaats kan verspreiden.

Kortom: een gezonde laswerkplaats begint niet pas bij afzuiging, maar al bij de manier waarop er gelast wordt.

Bronafzuiging: direct bij de lasrook

Bronafzuiging is vaak de eerste technische maatregel waar je naar kijkt. Hierbij wordt lasrook zo dicht mogelijk bij het laspunt afgezogen.

Dat is belangrijk, want lasrook die zich eenmaal door de werkplaats verspreidt, is moeilijker onder controle te krijgen. Door direct bij de bron af te zuigen, bescherm je niet alleen de lasser, maar beperk je ook de verspreiding naar collega’s in dezelfde ruimte.

Er zijn verschillende vormen van bronafzuiging:

• mobiele rookgasafzuigers;
• afzuigarmen per werkplek;
• vaste afzuiginstallaties;
• rookgas afzuigtoorts;
• werkcabines met geïntegreerde afzuiging.

Een mobiele rookgasafzuiger is handig wanneer er op verschillende plekken wordt gelast of wanneer de hoeveelheid laswerk beperkt is. Denk bijvoorbeeld aan mobiele oplossingen van Plymovent, zoals systemen in de richting van MonoGo, PHV of MFD, afhankelijk van de toepassing en capaciteit.

Bij vaste lasplekken of meerdere werkcabines is een vaste installatie vaak een betere keuze. Iedere werkplek kan dan worden voorzien van een eigen afzuigarm of afzuigpunt. Dat zorgt voor meer structuur, meer capaciteit en een betere beheersing van de luchtkwaliteit.

Belangrijk is wel dat de afzuiging goed wordt gebruikt. Een afzuigarm die te ver van het laspunt staat, werkt minder goed. De Nederlandse Arbeidsinspectie hanteert als vuistregel zelfs dat de afstand tussen de afzuigopening en het werkstuk niet groter mag zijn dan de diameter van de afzuigopening.. Ook onderhoud is belangrijk. Filters moeten op tijd worden vervangen en de installatie moet blijven doen waarvoor hij bedoeld is.

Ventilatie en luchtreiniging van de werkplaats

Bronafzuiging is belangrijk, maar niet altijd voldoende. Zeker in grotere productieomgevingen, bij meerdere lassers, wisselende werkzaamheden of veel open werkplekken kan lasrook zich alsnog ophopen in de ruimte. Dan is ruimteventilatie of luchtreiniging nodig.

Er is een belangrijk verschil tussen ventileren en luchtreinigen. Ventileren betekent dat vervuilde lucht wordt afgevoerd en vervangen door verse lucht. Luchtreiniging betekent dat de lucht in de werkplaats wordt gefilterd, zodat stofdeeltjes en vervuiling uit de lucht worden gehaald.

Voor grotere werkplaatsen kan een stand-alone luchtfilterinstallatie een goede oplossing zijn. Denk bijvoorbeeld aan een systeem zoals de Plymovent Diluter. Zo’n installatie brengt de lucht in beweging, mengt vervuilde lucht met de ruimtelucht en filtert deze vervolgens. In combinatie met nozzles of luchtverplaatsing kan de lucht in een soort circulerende beweging door de werkplaats worden geleid, zodat lasrook niet blijft hangen boven de werkplekken. Een zo’n unit kan grote hoeveelheden lucht filteren, bijvoorbeeld duizenden kubieke meters per uur.

Ruimtelijke luchtreiniging is vooral interessant wanneer:

• er meerdere lassers in één ruimte werken;
• bronafzuiging niet overal praktisch toepasbaar is;
• lasrook zich zichtbaar ophoopt;
• collega’s buiten de directe lasplek ook blootgesteld kunnen worden;
• de werkplaatsindeling complex is;
• er behoefte is aan een algemene verbetering van de luchtkwaliteit.

Belangrijk: ruimteventilatie beschermt vooral ook collega’s en omstanders in dezelfde ruimte. Voor de lasser zelf blijft bronafzuiging essentieel, omdat lasrook anders eerst langs de ademzone van de lasser komt voordat deze wordt afgevoerd. De Arbeidsinspectie benoemt dat het effect van ruimteventilatie op de blootstelling van de lasser zelf beperkt is. Een andere oplossing hiervoor is persoonlijke bescherming:

Persoonlijke bescherming met air helmets

Naast bronafzuiging en ruimtelijke afzuiging kan persoonlijke adembescherming nodig zijn. Zeker wanneer blootstelling niet volledig kan worden voorkomen of wanneer er wordt gewerkt onder zwaardere omstandigheden.

Een air helmet, ook wel verse-lucht lashelm of PAPR-systeem genoemd, combineert lasbescherming met gefilterde ademlucht. De lasser draagt een helm die via een slang verbonden is met een aangedreven filterunit. Deze unit filtert de omgevingslucht en blaast schone lucht in de helm.

Voorbeelden zijn systemen van 3M Speedglas, Böhler en Shine. Zoals de Böhler Guardian 50M Air of bekijk al onze lashelmen met Air uitvoering. Deze oplossingen bieden niet alleen bescherming, maar vaak ook meer comfort. Lassers ervaren minder benauwdheid, minder hinder van rook rondom het gezicht en een constantere luchttoevoer tijdens het werk.

Voor laagdrempelige werkzaamheden of kortdurende toepassingen kunnen ook eenvoudigere adembeschermingsmiddelen, zoals laskapjes of “lassnuitjes”, een rol spelen. Welke bescherming geschikt is, hangt af van het werk, de blootstelling en de omstandigheden.

Wel is het belangrijk om persoonlijke bescherming op de juiste manier te zien. Een air helmet is geen vervanging voor goede afzuiging, maar een aanvullende maatregel. De basis blijft: rook zoveel mogelijk voorkomen en direct afzuigen bij de bron.

De beste oplossing is een combinatie van maatregelen

Er bestaat zelden één perfecte oplossing die voor iedere werkplaats voldoende is. Een veilige en gezonde lasomgeving vraagt meestal om een combinatie van maatregelen.

De ideale aanpak begint met het verminderen van rookontwikkeling. Daarna kijk je naar bronafzuiging. Vervolgens beoordeel je de luchtkwaliteit in de hele werkplaats. Als er daarna nog risico’s zijn, voeg je persoonlijke bescherming toe.

Een logische volgorde is:

1. Minder rook produceren   
   Kies voor het juiste lasproces, goede instellingen en passend toevoegmateriaal.
2. Lasrook direct afzuigen   
   Gebruik rookgas afzuigtoorts, mobiele afzuigers, afzuigarmen of vaste installaties.
3. De werkplaatslucht beheersen   
   Zet ventilatie of luchtreiniging in wanneer rook zich door de ruimte verspreidt.
4. Persoonlijke bescherming inzetten   
   Gebruik air helmets of andere adembescherming wanneer dat nodig is.

Een goede oplossing moet niet alleen veilig zijn, maar ook werkbaar blijven voor de mensen die er dagelijks mee moeten werken.

Praktische tips en veelgemaakte fouten

In de praktijk zien we dat bedrijven vaak wel maatregelen hebben genomen, maar dat de oplossing niet altijd goed aansluit op de werkelijke situatie in de werkplaats.

Veelgemaakte fouten zijn:

• de afzuigarm staat te ver van het laspunt;
• één mobiele afzuiger wordt voor te veel werkplekken gebruikt;
• er wordt alleen vertrouwd op algemene ventilatie;
• filters worden te laat vervangen;
• afzuiging wordt niet consequent gebruikt;
• er is geen goed beeld van hoeveel er daadwerkelijk gelast wordt;
• er wordt geen rekening gehouden met RVS, coatings of vervuilde materialen;
• persoonlijke bescherming wordt gezien als vervanging van bronafzuiging;
• de werkplaats is veranderd, maar de afzuiging is nooit opnieuw beoordeeld.

Een goede eerste stap is daarom om een rondgang door + inventarisatie van de werkplaats te doen. Kijk naar de dagelijkse praktijk. Waar ontstaat rook? Waar blijft rook hangen? Hoe bewegen lassers door de ruimte? Worden afzuigarmen goed gebruikt? En past de huidige installatie nog bij de werkzaamheden?

Wetgeving en verantwoordelijkheid

Als werkgever ben je verantwoordelijk voor een veilige en gezonde werkomgeving. Lasrook hoort daarbij thuis in de risico-inventarisatie en -evaluatie, oftewel de RI&E. Bedrijven moeten de blootstelling aan lasrook beoordelen en passende maatregelen nemen om gezondheidsrisico’s te beperken.

Daarbij wordt steeds meer gekeken naar de praktijk op de werkvloer. Is er een actueel plan van aanpak? Wordt bronafzuiging goed gebruikt? Zijn medewerkers geïnstrueerd? Worden filters onderhouden? En past de gekozen oplossing nog bij de hoeveelheid laswerk?

Voor veel bedrijven is dit precies waar de uitdaging zit. Lasafzuiging is technische materie, maar raakt ook veiligheid, productie, inkoop, onderhoud en gedrag op de werkvloer. Daarom loont het om dit niet als losse productvraag te bekijken, maar als compleet werkplaatsvraagstuk.

Conclusie: creëer een veilige én gezonde lasomgeving

Lasafzuiging is maatwerk. Iedere werkplaats is anders. Het aantal lassers, de hoeveelheid laswerk, het materiaal, het lasproces en de indeling van de ruimte bepalen samen welke oplossing nodig is.

Bij Tramex denken we graag mee over de juiste aanpak. Van schoner lassen met de juiste instellingen en toevoegmaterialen tot bronafzuiging, rookgas afzuigtoorts, mobiele afzuigers, vaste installaties, ruimtelijke luchtreiniging en air helmets.

Zo zorgen we samen voor een werkplaats waarin niet alleen goed gelast wordt, maar ook veilig, gezond en toekomstbestendig gewerkt kan worden.